تحلیلی بر اهمیت و نقش فضاهای گردشگری در شخصیت شهروندی (مطالعه موردی: شهر شوش)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

مقدمه: شخصیت و هویت شهروندی به‌عنوان یک هویت اجتماعی درون یک بستر شکل می‌گیرد. فضاهای گردشگری به‌عنوان بخشی از محیط شهری، موجبات بروز الگوهای رفتاری خاص در این بستر است که در دو بعد احساسی و ذهنی شکل می‌گیرد. هدف از این تحقیق بررسی و تحلیل نقش فضاهای گردشگری در شخصیت شهروندی است. مؤلفه‌های رفتاری شامل: مؤلفه‌های شناختی-عاطفی و مؤلفه‌های ادراک محیطی که در دو متغیر کلی تحقیق شامل تعلق مکانی و مشارکت شهروندان هستند که در چارچوب جغرافیای رفتاری موردبررسی قرارگرفته‌اند.
داده و روش: این پژوهش از نوع پیمایشی و با رویکردی توصیفی- تحلیلی با هدف کابردی تنظیم و اطلاعات به صورت میدانی و با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته به دست آمده است. جامعه آماری، شهروندان شهر شوش بوده و از طریق توزیع پرسشنامه به‌صورت تصادفی بین شهروندان انجام‌گرفته و با روش همبستگی و رگرسیون در نرم‌افزار SPSS تحلیل‌شده است.
یافته‌ها: نشان می‌دهد متغیرهای شناخت فضاها، احساس مسئولیت، احترام به گردشگران، علاقه به توسعه فضای گردشگری و راهنمایی گردشگران بیشترین فراوانی و تأثیر را در شخصیت شهروندی داشته‌اند. همچنین یافته‌های تحقیق، میزان همبستگی و رابطه مستقیمی (مثبت) را باشخصیت شهروندی نشان می‌دهند. میزان این همبستگی برای متغیر تعلق مکانی 067/. و مشارکت شهروندان 074/. است. لذا هر چه میزان متغیرها افزایش یابد نگرش مثبت نسبت به تأثیر فضاهای گردشگری در شخصیت شهروندی در شهر شوش بیشتر می‌شود. میزان تأثیر این متغیرها برای متغیر تعلق مکانی 045/. و مشارکت شهروندان 038/. است.
نتیجه‌گیری: نشان می‌دهد فضاهای گردشگری نقش مؤثری در شخصیت شهروندی ایفا می‌کنند. تعلق مکانی نقش مهمی در اهمیت فضاهای گردشگری دارد. لذا می‌توان انتظار داشت با افزایش تعلق مکانی در شکل گیری شخصیت شهروندان نقش مهمی داشته باشد و در بهبود مهمان‌پذیری گردشگران، نظارت و مشارکت در حفاظت از فضاهای گردشگری، و فرهنگ شهروندی تأثیر بیشتری داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدخانی، مسعود؛ حیدری، مجید؛ فلاح. حامد. (1398). شناسایی مؤلفه‌های شهروندی تأثیرگذار بر توسعه گردشگری شهری مطالعه موردی: شهر یزد. نشریه گردشگری شهری، 6 (2)، 117 -132.
احمدی، اصغر؛ توکلی، محمود. (1388). بررسی میزان مشارکت اجتماعی شهروندان در اداره بهینه امور شهری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره 2، 73 تا 90.
احمدی، علی. (1395). رویکرد ادراکی به محیط در جغرافیای ادراکی. مجله رشد آموزش جغرافیا، 31 (1)، 44 تا 51.
امامقلی، عقیل؛ آیوازیان، سیمون؛ زاده محمدی، علی؛ اسلامی، سید غلامرضا. (1391). روانشناسی محیطی، عرصه مشترک معماری و علوم رفتاری. فصلنامه علوم رفتاری، 4 (14)، 23 تا 44.
 امان پور، سعید؛ سجادیان، مهیار. (1394). کنکاشی در هویت و فرهنگ شهروندی در شهرهای اسلامی آرمانی (با تأکید بر ایران). فصل نامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم انداز زاگرس، 7 (26)، 106-67.
آلتمن، ایروین. (1382). محیط و رفتارهای اجتماعی (خلوت، فضای شخصی، قلمرو و ازدحام). ترجمه علی نمازیان، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
بنوورلن. (1388). دانش­نامه پدیده­شناسی: جغرافیای اجتماعی. ترجمه: احمدی، منیژه، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره 89، 5 تا 10.
بهفروز، فاطمه. (1370). بررسی‌های ادراک محیطی رفتار در قلمرو مطالعات جغرافیای انسانی معاصر. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 20، 31 تا 70.
پاکزاد، جهانشاه. (1386). سیر اندیشه در شهرسازی، از کمیت تا کیفیت (2). تهران، شرکت عمران شهرهای جدید.
 پاکزاد، جهانشاه. (1389). مقالاتی در باب مفاهیم معماری و طراحی شهری. انتشارات آرمان­شهر.
پوراحمد، احمد؛ فرهودی، رحمت­اله؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ شفاعت قراملکی، طهورا. (1399). تبیین الگوی بازآفرینی بافت تاریخی با رویکرد توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر تبریز). نشریه علمی جغرافیا و برنامه­ریزی، 24 (74)، 43-60.
پوراحمد، احمد (1385). قلمرو و فلسفه جغرافیا. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
پورجعفر، محمدرضا؛ دهقانی، فهیمه. (1390). نقش بازآفرینی مناظر فرهنگی بر ارتقاع کیفیت زندگی شهری (نمونه موردی: مجموعه زندیه شیراز). نقش جهان، شماره یک، 81 تا 94.
جمشیدی، شهناز؛ خداوردی پور سربندری، کاظم. (1394). بررسی دیدگاه ساکنان به حضور توریسم در محدوده بافت تاریخی با رویکرد حس تعلق (نمونه موردی: بافت تاریخی شهر قزوین). همایش ملی معماری و شهرسازی هویت­گرا.
حبیبی، سید محسن. (1386). مرمت شهری، تهران، دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ.
حمزه، فرهاد. (1388). از رفتارگرایی تا جغرافیای رفتاری. فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا، 3 (8 و 9)، 71 تا 97.
حیدری کوشنکو، مجید؛ فلاح تفتی، حامد؛ احمدخانی، مسعود. (1398). شناسایی مؤلفه‌های شهروندی تأثیرگذار بر توسعه گردشگری شهری، مطالعه موردی: شهریزد. فصلنامه گردشگری شهری، 6 (2)، 117 تا 132.
خطیبی، محمدرضا (1392). تأثیر متقابل الگوهای رفتاری در احیای هویت محیط شهر (مطالعه موردی محدوده ورودی سنندج). نشریه هویت شهر، 7 (13)، 73-63.
دریادل، طاهره؛ مافی، عزت الله؛ رجبی، مریم. (1401). نقش گردشگران در شکل‌گیری هویت مقاصد هدف گردشگری مطالعه موردی: منطقه ثامن مشهد. نشریه فضای گردشگری، پیاپی 43، 79-98.
دیناروند، عظیم. (1389). برنامه‌ریزی توریسم با تأکید بر توسعه پایدار در شهرستان شوش. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
رستم­زاده، یاور؛ رنج آزمای آذری، محمد؛ نادری، سید­مجید؛ یگانه، منصور؛ محمودی­نژاد، هادی. (1389). روش‌های ارزیابی رفتارهای شهروندی در فضاهای شهری در رویکرد فراتحلیل. نشریه علوم وتکنولوژی محیط‌زیست، 12 (3)، 175 تا 190.
رضا­زاده، راضیه. (1380). بحران ادارکی، رفتاری در فضای شهری. ماهنامه شهرداری‌ها، 2 (23)، 5 تا 11.
رهنما، محمدرحیم؛ رضوی، محمدمحسن. (1391). بررسی تأثیر حس تعلق مکانی بر سرمایه اجتماعی و مشارکت در محدوده شهر مشهد. نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی، 17 (2)، 29 تا 36.
زینلی قطب آبادی، آمینه. (1394). شناسایی نقش مؤلفه‌های طبیعی در ایجاد هویت شهری (نمونه موردی: شهر بابک). فصلنامه پژوهش‌های منظر شهری، 2 (4)، 7 تا 19.
شاهینی فر، مصطفی؛ چاره جو، فرزین. (1401). تحلیل نقش پیکربندی فضایی در یکپارچگی و پیوستگی فضاهای شهری با استفاده از روش چیدمان فضا (نمونه موردی: بافت مرکزی شهر کرمانشاه). نشریه علمی جغرافیا و برنامه­ریزی، 26 (81)، 113-151.
شکوئی، حسین. (1382). اندیشه‌های نو در فلسفه جغرافیا، جلد 2 فلسفه‌های محیطی و مکتب‌های جغرافیایی. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.
صنیع اجلال، مریم. (1384). درآمدی بر فرهنگ و هویت ایرانی. تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
عباس زادگان، مصطفی، (1384). آفرینش حس شهروندی با توجه به نیازهای روان‌شناختی_اجتماعی در شهرهای جدید. همایش بین­المللی شهرهای جدید، تهران.
قربانی، رسول؛ روستایی، شهریور؛ ابوالحسنی، نسیم. (1402). بررسی مداخالت کالبدی در بافت­های تاریخی و تأثیر آن بر انسجام و پیوستگی سازمان فضایی مطالعه موردی: بافت تاریخی شهر تبریز. نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 27 (131)، 83. -117.
کامور شلمانی، آمنه؛ حناچی، سیمین. (1394). بررسی تأثیر عوامل بصری فضاهای گردشگری بر الگوهای رفتاری شهروندان (مطالعه موردی: میدان شهرداری رشت). نشریه هویت شهر، 24 (9)، 65 تا 78.
گنجی، محمد؛ نیازی، محسن؛ عسکری کویری، اسما. (1393). تحلیلی بر فرهنگ شهروندی با تأکید بر آموزش‌های شهروندی. مطالعات جامعه­شناختی شهری، 4 (12)، 75 تا 100.
لطیفی، امین؛ سجادزاده، حسن. (1392). فصلنامه مطالعات شهری، شماره11، 5 - 20.
مختارزاده، صفورا؛  قلعه­نویی؛ محمود؛ خیرالدین، رضا. (1398). کاوش الگوی مفهومی سنجش انسجام فرم و ساختار کالبدی شهر و تبیین اصول آن. نشریه باغ نظر، شماره 15، 6.
معلمی، محسن. (1386). هویت شهری هویت مسکونی، مفاهیم گمشده امروزی. ماهنامه راه و ساختمان، شماره 48.
ملکیان، محمود؛ ایزدی، محمد سعید؛ سبحان اردکانی، سهیل. (1395). اهمیت فضاهای همگانی شهری در توسعه پایدارگردشگری شهری (مطالعه موردی: منطقه یک شهر همدان). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 18 (3)، 237 تا 255.
موحد، علی. (1386). گردشگری شهری. انتشارات دانشگاه شهید چمران، اهواز.
موحد، علی. (1395). مقدمه‌ای بر گردشگری شهری. تهران، انتشارات پرهام. تهران
میرزایی، سارا؛ زنگی‌آبادی، علی. (1399). تحلیل فضایی شاخص‌های گردشگـری و توسعة شهـری با رویکـرد شهر شـاد (مطالعه موردی: کلانشهر شیراز). نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 24 (73)، 379-404.
نقی زاده، محمد؛ استادی، مریم. (1393). مقایسه تطبیقی مفهوم ادراک و فرآیند آن در فلسفه و روان شناسی محیط و کاربرد آن در طراحی شهری. فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، 1 (3)، 3 تا 14.
Bock Ekici, K. (2015). the changing of city tourism and it`s possible implications for the future of cities. European journal of future research, VOL.3, NO, PP. 1-8
Cheshmehzangi. A. (2015). Urban Identity as a Global Phenomenon: Hybridity and Contextualization of Urban Identities in the Social Environment. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 25:5, 391-406.
Gross, M. J., & Brown, G. (2006). Tourism experiences in a lifestyle destination setting: The roles of involvement and place attachment. Journal of Business Research100-112., 59(6), 696-700.
Hashemnezhad, H, Heidari, A. A, Hoseini, M. (2012). Sence of place and place Attachment.
Hogg, M. A. (2000). Subjective uncertainty reduction through self-categorization: A motivational theory of social identity processes. European Review of Social Psychology, 11, 223-255.
Lewicka, M. (2011). Place attachment: How far have we come in the last 40 years? Journal of Environmental Psychology, 31(3), 207-230.
Oyserman, D., Coon, H. M., & Kemmelmeier, M. (2002). Rethinking individualism and collectivism: Evaluation of theoretical assumptions and meta-analyses. Psychological Bulletin, 128(1), 3-72.
Phillips, D. R., Cheng, K. H. C., Yeh, A. G. O., & Sui, O.-L. (2010). Person-environment (P-E) fit models and psychological well-being among older person Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529.s in Hong Kong. Environment and Behavior, 42(2), 221-242.
Rodway, P. (1994). sensuous Geographies: Body, sense, and place, Routledge.
Sheldon, K. M., & Bettencourt, B. A. (2002). Psychological need-satisfaction and subjective well-being within social groups. British Journal of Social Psychology, 41, 25-38.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1986). Social identity theory of intergroup behavior. In W. G. Austin, & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup behavior (Vol. 2, pp. 7-24). Monterey, CA: Brooks/Cole.
 Zenker, S., & Petersen, S. (2014). An integrative theoretical model for improving resident-city identification. Environment and Planning A, 46(3), 715-729.