ترجیحات فضایی طبقه‌ی خلاق به مثابه پیشران توسعه‌ی کلانشهر تهران

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران،‌ایران

10.22103/JUSG.2021.2039

چکیده

در عصر جهانی‌شدن و رقابت‌پذیری مراکز شهری، طبقة خلاق به‌مثابه یکی از پیشرانهای اصلی رشد و توسعة کلان‌شهرها به حساب می‌آید. دراین‌رابطه جذب و نگهداشت این گروه اجتماعی گریزپا، از طریق شناسایی و برآوردن ترجیحات فضایی ایشان، در دستورکارهای برنامه‌ریزی توسعة فضایی شهرها و کلان‌شهرها قرار گرفته است. براین‌اساس هدف پژوهش پیش رو به (1) تبیین رابطة میان طبقة خلاق به‌مثابه پیش‌ران و رشد و توسعه فضایی به‌مثابه دستاورد و نیز (2) شناسایی ترجیحات فضایی متنوع طبقات خلاق کلان‌شهر تهران به تفکیک نیازهای سکونتی، فراغتی، فعالیتی و ارتباطاتی اختصاص‌یافته است.
این پژوهش از لحاظ روش‌شناسی در زمرة پژوهش‌های ترکیبی (کیفی و کمی) مبتنی بر تحلیل عینیت‌ها به استناد آمارهای رسمی و تحلیل ذهنیت‌ها به تفکیک گروه‌های مختلف خلاق قرار دارد؛ در گردآوری اطلاعات از روش‌های تحلیل‌های اسنادی، آماری و پیمایش‌های اجتماعی به شیوة مصاحبه و پرسش‌نامه و نیز در طبقه‌بندی گروه‌های خلاق از روش سناریونگاری به یاری نرم‌افزار سناریوویزارد استفاده شده است.
یافته‎ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که طبقة خلاق به‌مثابه نیروی پیشران رشد و توسعة کلان‌شهر تهران به شمار می‌رود. هم‌بستگی بالای میان سهم نیروی انسانی خلاق با برون‌داد ارزش‌افزوده مؤیدی بر این ادعاست. همچنین، تحلیل‌های انجام شده امکان تشخیص چهار گروهِ متمایز طبیعت‌گرا، شهرگرا، دانشی و هنری برحسب تفاوت در ویژگی‌های فعالیتی و ترجیحات فضایی طبقة خلاق را میسر می‌سازد.
برنامه‌ریزی جذب و نگهداشت طبقة خلاق در کلان‌شهر تهران مستلزم شناسایی تفاوت‌ها، ویژگی‌ها و ترجیحات فضایی متمایز هر یک از این گروه‌ها است. براین‌اساس ترجیحات فضایی - فعالیتی ایشان شناسایی و در قالب راهکارهایی نیز ارائه شد.

کلیدواژه‌ها