تحلیل رابطه فضایی میان شاخصهای عدالت محیط زیستی و اقشار اجتماعی در شهر کرج

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

1 دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشگاه خوارزمی

10.22103/JUSG.2026.2195

چکیده

مقدمه: رشد بی‌رویه شهرنشینی و توسعه نامتوازن کالبدی، نابرابری‌های فضایی و محیطی را در کرج را پدیدار ساخته به‌گونه‌ای است که برخی از اقشار اجتماعی که در بخش‌های مشخصی از شهر سکونت دارند، بیشترین بار محیطی را متحمّل شده و کمترین دسترسی به موهبت‌های محیطی دارند. هدف این مقاله واکاوی توزیع فضایی شاخص‌های عدالت محیط‌زیستی در ارتباط با سکونت اقشار اجتماعی در شهر کرج است.
داده و روش: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و مبتنی بر داده‌های آماری و مکانی حاصل‌شده از منابع رسمی مانند شهرداری کرج، مرکز آمار ایران و سازمان محیط زیست است. متغیر مستقل شامل سه مؤلفة پوشش سبز، تعداد روزهای با هوای پاک در سال و شاخص‌های بهداشت محیطی (رفتگران، مخازن پسماند، خودروهای حامل پسماند و غرفه‌های بازیافت) است. متغیر وابسته یعنی اقشار اجتماعی نیز در قالب شاخص اعتبار مسکن که حاصل‌ضرب قیمت مسکن در سرانه مسکونی است، معرفی شده است. داده‌ها با استفاده از نقاط متناظر با مرکز هندسی محلات، در محیط GIS پردازش شدند. برای تجزیه‌و‌تحلیل از ابزارهای تحلیل فضایی و نیز از روش‌های رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی استفاده شده است.
یافته‌ها: نشان‌دهندۀ آن است که همبستگی مثبت و قوی (تا 92/0) میان موقعیت اجتماعی و شاخص‌های محیطی وجود دارد. مناطق شمالی و مرفه‌نشین (مانند عظیمیه و جهانشهر) از فضای سبز، هوای پاک و خدمات بهداشتی بیشتری برخوردارند، در حالی که مناطق جنوبی و حاشیه‌ای (مانند کیانمهر و حصارک) در وضعیت محرومیت محیطی قرار دارند.
نتیجه‌گیری: دوگانگی فضایی در بافت شهری کرج که به‌صورت تعداد محدود محلات برنامه‌ریزی شده در برابر تعداد زیاد محلات خودرو از اسکان غیررسمی مهاجران اقشار کم‌درآمد است به‌نحو روشنی در توزیع فضایی موهبت‌ها و عوارض محیطی نیز نمایان گردیده و باز توزیع منابع و بازآفرینی در بافت شهری را الزامی ساخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 مهر 1405
  • تاریخ دریافت: 19 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری: 28 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 24 خرداد 1405