تاب آوری بافت فرسوده شهری بندرعباس در برابر بلایای طبیعی با استفاده از GIS و روش های تصمیم گیری چندمعیاره

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسنده

عضو هئیت علمی پژوهشی دانشگاه هرمزگان

10.22103/jusg.2026.2184

چکیده

مقدمه: تاب‌آوری شهری در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیریت شهرها به‌ویژه در مناطق ساحلی تبدیل شده است. شهر بندرعباس، به‌عنوان مرکز استان هرمزگان و یکی از مهم‌ترین شهرهای ساحلی ایران، به دلیل رشد سریع جمعیت، توسعه نامتوازن شهری و قرارگیری در معرض بحران‌های محیط‌زیستی، نیازمند ارزیابی دقیق تاب‌آوری بافت فرسوده خود در برابر بلایای طبیعی است.
روش‌شناسی: در این پژوهش، با هدف ارائه الگویی جامع برای سنجش و ارتقای تاب‌آوری شهر بندرعباس، ابتدا پایگاه اطلاعات مکانی و فضایی با استفاده از داده‌های GIS تهیه و پنج معیار اصلی شامل معیارهای اجتماعی-اقتصادی، کالبدی-ساختاری، دسترسی‌ها، فیزیکی و اکولوژیکی و ۲۹ زیرمعیار مرتبط تعیین شد. برای وزن‌دهی و ارزش‌گذاری معیارها و زیرمعیارها از روش تحلیل شبکه (ANP) و جمع‌آوری داده‌ها از طریق پرسشنامه دلفی میان خبرگان حوزه محیط‌زیست و مدیریت بحران بهره گرفته شد. سپس لایه‌های اطلاعاتی هر زیرمعیار در محیط ArcGIS تهیه و با استفاده از عملگرهای فازی و روی‌هم‌گذاری فازی، نقشه‌های نهایی تاب‌آوری تولید گردید.
یافته‌ها: تحلیل نتایج نشان داد که معیار اکولوژیکی با وزن 0.256 بیشترین تأثیر را در تاب‌آوری شهر بندرعباس دارد و به‌ترتیب معیارهای اجتماعی-اقتصادی (0.236)، فیزیکی (0.194)، دسترسی‌ها (0.171) و کالبدی-ساختاری (0.141) در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. در میان زیرمعیارها نیز فاصله از نقاط آلوده، دسترسی به مراکز درمانی، ریسک سیلاب، منطقه عملکردی و دسترسی به ایستگاه آتش‌نشانی بیشترین نقش را در افزایش تاب‌آوری ایفا کردند.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ارزیابی چندبُعدی تاب‌آوری شهری با رویکرد تلفیقی داده‌های مکانی و تحلیل‌های چندمعیاره، می‌تواند تصویر دقیقی از وضعیت آسیب‌پذیری و ظرفیت‌های مقاومتی بافت فرسوده شهر بندرعباس ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 مهر 1405
  • تاریخ دریافت: 16 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 10 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 07 دی 1404