1
دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2
دانشیار جامعه شناسی وزارت آموزش و پرورش، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران
10.22103/jusg.2026.2180
چکیده
مقدمه: رشد شتابان شهرنشینی و نابرابریهای اجتماعی- فضایی اهمیت رویکرد جامعهشناختی به زیرساخت سبز شهری را در برنامهریزی آیندهنگر افزایش داده است؛ چرا که جامعهشناسی بینشهای بنیادینی درباره تعاملات پیچیده میان زیرساختهای سبز شهری و جامعه ارائه میدهد داده و روش: مطالعه حاضر با هدف فراتحلیل جامعهشناختی زیرساخت سبز شهری در مسیر توسعه آینده کلانشهر تهران تهیه شده است. پژوهش رویکرد فراترکیب مروری- نظاممند و ساختاری است که از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع روش توصیفی-تحلیلی مبتنی بر کتابسنجی و دلفی است. در گام نخست، ۱۱۰۹ مقاله از پایگاه اسکوپوس در بازه زمانی ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴ بر اساس دستورالعمل PRISMA با نرمافزار ASReview در برنامهنویسی پایتون غربالگری شدند که در نهایت ۴۳۶ مقاله برای تحلیل کتابسنجی انتخاب گردیدند. در گام دوم، 20 شاخص کلیدی با تکنیکMICMAC تحلیل شد و سناریوهای آینده با نرم افزارScenario Wizard شناسایی گردید. نمونه آماری ۷۰ نفر از خبرگان مطالعات شهری بود که با روش گلولهبرفی انتخاب شدند. یافتهها: نتایج نشان داد که اگرچه مطالعات عمدتاً بر حکمرانی، سیاستگذاری و عدالت اجتماعی زیرساختهای سبز شهری تمرکز داشتهاند، اما زمینه کاربردهای دینی، معنوی و فرهنگی، نقش در گردشگری و تصویر ادراکی این زیرساختها کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. در تحلیل ساختاری، فناوری دیجیتال و عدالت زیستمحیطی بیشترین تأثیر، مشارکت اجتماعی و سلامت روان کمترین تأثیر را داشتند. سناریوها هشدار میدهند که بدون هماهنگی این نیروها، توسعه زیرساخت سبز با رکود یا ناهماهنگی مواجه میشود، در حالی که سناریوی مطلوب بر همافزایی فناوری، عدالت و مشارکت دینی-اجتماعی برای تحول پایدار تأکید دارد. نتیجهگیری: آینده توسعه زیرساختهای سبز شهری در کلانشهر تهران نیازمند رویکردی جامع و تعاملی است که فناوری، عدالت اجتماعی و مشارکت همگانی را بهصورت همزمان در نظر بگیرد.
)