اثرسنجی طرح تجاری خیابان واصف بر توسعۀ گردشگری بافت تاریخی در شهر آران و بیدگل

دادخواه بیدگلی, علی; موسوی, سید حجت

doi:10.22103/jusg.2025.2166

اثرسنجی طرح تجاری خیابان واصف بر توسعۀ گردشگری بافت تاریخی در شهر آران و بیدگل

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

¹ دانش‌آموخته کارشناسی ارشد طبیعت‌گردی-اکوتوریسم، گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

² دانشیار گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

10.22103/jusg.2025.2166

چکیده

مقدمه: طرح تجاری خیابان واصف در شهر آران‌وبیدگل با هدف بهره‌برداری از پتانسیل‌ها و بهبود زیرساخت‌های گردشگری بافت تاریخی اجرا ‌شده که با چالش حفظ تعادل بین توسعه اقتصادی و حفظ میراث فرهنگی همراه بوده و نیازمند ارزیابی اثرات آن بر کالبد بافت تاریخی و هویت جامعه محلی است.
داده و روش: پژوهش پیش‌رو از نوع کاربردی است و با روش‌های تحلیل آمایشی و نظرسنجی مبنی بر پایش‌های میدانی انجام شد. در این راستا اثرات طرح تجاری خیابان واصف بر توسعه گردشگری بافت تاریخی محله حاج عبدالصمد و توی‌ده بر اساس شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-معماری و محیط‌زیستی ارزیابی شد. تحلیل داده‌ها از طریق پایش تصاویر گوگل ارث و آزمون‌های آماری شامل آمار توصیفی و استنباطی نظیر کلموگروف-اسمیرنوف، tمستقل و مدل‌سازی ساختاری انجام شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد طی سال‌های 1390 و 1391 با اجرای محور تجاری خیابان واصف، مساحت 23500 مترمربع از بافت تاریخی طی دومرحله تبدیل به خیابان شده است. به تبع آن نیز تا سال 1402 ظهور خیابان جدید به طول 150 و عرض 8.5 متر و تعریض کوچه‌ی 6متری به خیابان 18.5متری کاملا مشهود است. متغیرهای مرمت و بازسازی بافت تاریخی با میانگین 4.446 و آماره t 81.8 ، اثرگذاری این طرح بر تغییر کالبدی بافت تاریخی با میانگین 4.348 و آمارهt 67.37، زنده‌سازی فرهنگی، آیین‌ها و مراسمات مذهبی و سنتی با میانگین 293.3 و آمارهt 31.577، افزایش تعداد گردشگران بافت تاریخی با میانگین 3.315 و آماره t 28.941، تأثیر منفی تخریب بافت تاریخی بر توسعه گردشگری با میانگین 3.283 و آمارهt 32.645، و افزایش مظاهر زندگی مدرن با میانگین 3.217 و آمارهt 25.657 بیشترین اثر معنی‌داری را بر توسعه گردشگری بافت تاریخی دارند.
نتیجه‌گیری: اجرای طرح‌ تجاری خیابان واصف در شهر آران‌وبیدگل، از یک‌سو منجر‌به تخریب بافت تاریخی و ازسوی دیگر سبب توسعه شده که در این خصوص اثرگذاری شاخص‌های کالبدی-معماری (مقدارt 2.5) و اجتماعی-فرهنگی (مقدارt 2.26) بیش‌از سایر مولفه‌ها است. بنابراین نیازمند مدیریت برقراری تعادل بین حفاظت از میراث و توسعه گردشگری به‌صورت دو جریان مکمل و همسو است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

منابع

احدنژادروشتی، محسن؛ حیدری، محمدتقی؛ محرمی، سعید. (1399). بازآفرینی اجتماعی بافت تاریخی با رویکرد گردشگری شهری (مورد پژوهی: بافت تاریخی شهر زنجان). فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای. 10(3). 960-947. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286462.1399.10.39.26.3

اسدی پیمان، زهرا؛ توکلی نیا، جمیله؛ رضویان، محمدتقی؛ قورچی، مرتضی. (1399). ارزیابی کیفیت مقصد گردشگری مرکز شهر تهران، مطالعه موردی: بازار بزرگ منطقه 12 تهران. گردشگری شهری. 7(3)، 50-35. https://doi.org/10.22059/jut.2020.308107.822

بابایی‌فرد، اسداله؛ حیدریان، امین. (۱۳۹4). گردشگری فرهنگی و توسعه پایدار شهری با تاکید بر بازآفرینی بافت های فرسوده تاریخی. همایش ملی بافتهای فرسوده و تاریخی شهری: چالش‌ها و راهکارها. کاشان. https://civilica.com/doc/422307

برزگر، صادق؛ رسولی، محمد. (1403). بازآفرینی بافت‌های تاریخی بخش مرکزی شهر سقز با تأکید بر توسعه گردشگری. نشریه گردشگری شهری. 11(1)، 58-41.‎ https://doi.org/10.22059/jut.2024.346625.1056

پوراحمد، احمد؛ فرهودی، رحمت اله؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ شفاعت قراملکی، طهورا. (1399). بررسی گونه‌های گردشگری مؤثر بر بازآفرینی بافت‌های تاریخی (مطالعه موردی شهر تبریز). پژوهش‌های ایران شناسی. 10(2)، 21-43. https://doi.org/10.22059/jis.2020.299352.817

حبیبی، کیومرث؛ ایراندوست، کیومرث؛ شیخ احمدی، احمد. (1401). چارچوب بازآفرینی بافت‌های تاریخی با رویکرد فرهنگ ‌مبنا جهت تحقق‌بخشی توسعه گردشگری پایدار؛ نمونه موردی: بافت تاریخی ارومیه. معماری و شهرسازی ایران. 13(1)، 123-105. https://doi.org/10.30475/isau.2021.236712.1445

حسینی تهرانی، سیده غزاله؛ رجبی، آزیتا؛ اقبالی، ناصر. (1399). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری بافت‌های باارزش تاریخی مطالعه موردی: منطقه 12 تهران. گردشگری شهری. 7(3)، 63-51. https://doi.org/10.22059/jut.2020.306337.813

حصاری، ژیلا؛ وطن پرست، مهدی؛ مافی، عزت الله. (1401). بازآفرینی بافت تاریخی شهری با رویکرد توسعه گردشگری، نمونه موردی: منطقه هفت شهرداری مشهد.‎ گردشگری شهری. 9(4)، 153-137. https://doi.org/10.22059/jut.2022.341349.1031

حناچی، پیروز؛ پورسراجیان، محمود. (1391). احیای بافت شهری تاریخی (با رویکرد مشارکت). تهران: انشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.

خضرلوی اقدم، علی؛ حسین زاده دلیر، کریم؛ سلطانی، علیرضا. (1398). ترمیم بافت تاریخی با رویکرد توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر خوی). فضای گردشگری. 8(31)، 108 – 89. https://sanad.iau.ir/Journal/gjts/Article/999266

دباغ عالی‌نسب، وحیده. (1402). واکاوی و اهمیت بافت های تاریخی. هشتمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و پنجمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا. https://civilica.com/doc/1948223

روستایی، شهریور؛ ناصری، رقیه؛ پاشایی، سعید. (1396). اولویت‌بندی راهبردهای احیای بافت تاریخی شهر مراغه با تأکید بر رویکرد بازآفرینی فرهنگ مدار. گردشگری شهری. 4(3)، 94-77. https://doi.org/10.22059/jut.2018.200781.176

زارع، الهام؛ ستاری ساربانقلی، حسن؛ ثقفی اصل، آرش. (1402). تحلیل تأثیر مؤلفه‌های فرهنگی بر توسعه گردشگری خلاق شهری در بافت‌های تاریخی (مطالعه موردی: بازار تاریخی تبریز). گردشگری شهری. 10(2)، 91-75.‎ https://doi.org/10.22059/jut.2023.352590.1098

زیویار، پروانه؛ تیموری، سمیه. (۱۳۹۷). برنامه ریزی استراتژیک توسعه گردشگری در بافت تاریخی شهرها (مورد مطالعه: بافت تاریخی شهر خرم آباد). فصلنامه جغرافیایی سرزمین. ۱۵(۵۸)، 48-31. https://sanad.iau.ir/Journal/sarzamin/Article/822619

شریفیان آرانی، سیدمجتبی. (1395). ارزیابی سناریوهای توسعه گردشگری بیابان در منطقه مرنجاب (شهرستان آران و بیدگل). پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته مهندسی منابع طبیعی - بیابان‌زدایی، اساتید راهنما: ابوالفضل رنجبر فردوئی و سیدحجت موسوی، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a8400e85e90a1c1df26b8e9a53af0977

شماعی، علی؛ رضاپور میرصالح، حسن؛ موحد، علی. (۱۳۹۷). تحلیل نقش بازآفرینی بافت قدیم شهر اردکان در توسعه گردشگری شهری. مطالعات شهر ایرانی اسلامی. ۹(۳۴)، 71-59. http://noo.rs/6zWk1

شیخی‌نصب، مژگان؛ اذانی، مهری؛ مؤمنی، مهدی؛ محمدی ده‌چشمه، مصطفی. (1400). تحلیل عوامل مؤثر بر بازآفرینی بافت‌های تاریخی از منظر توسعه گردشگری. جغرافیا و توسعه فضای شهری. 8(1)، 144-123. https://doi.org/10.22067/jgusd.2021.48366.0

عباس‌زاده، مظفر؛ محمد مرادی، اصغر؛ سلطان احمدی، الناز. (1394). نقش ارزش‌های میراث معماری و شهری در توسعه گردشگری فرهنگی (نمونه موردی: بافت تاریخی ارومیه). مطالعات شهری. 4(14)، 90-77. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_13010.html

عطایی، رسول؛ موسوی، میرسعید؛ شریف نژاد، میرجواد. (1400). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری در بافت‌های تاریخی (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر ارومیه). فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری. 10(39)، 122-103. https://journals.iau.ir/article_684766.html

عقل‌آراء، لادن؛ احمدزاده، حسن؛ پناهی، علی. (1403). ارزیابی بازآفرینی شهری برای توسعه گردشگری میراث فرهنگی در بافت تاریخی شهر تبریز. اقتصاد و برنامه ریزی شهری. 5(2)، 74-58. https://doi.org/10.22034/uep.2024.455411.1482

قوچانی، محیا؛ تاجی، محمد. (1401). اولویت‌بندی معیارهای طراحی و تبدیل خیابان به پیاده‌راه به‌منظور توسعة گردشگری در بافت تاریخی. مهندسی جغرافیایی سرزمین. 6(11)، 145-129. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25381490.1401.6.1.4.1

موسوی، سید حجت؛ رنجبر فردویی، ابوالفضل؛ شریفیان آرانی، سید مجتبی. (1397). ارزیابی سناریوهای احداث هتل نمکی و پارک سافاری جهت توسعه‌ی گردشگری بیابان در اکوسیستم‌های مناطق خشک (مطالعه‌ی موردی: منطقه‌ی مرنجاب، آران و بیدگل). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. 8(31)، 73-57. https://jargs.hsu.ac.ir/article_161464.html

هاشمی، الناز؛ علیمردانی، مسعود. (۱۳۹۹). بررسی ابعاد چارچوب مفهومی بازآفرینی حفاظت محور در بافت‌های شهری تاریخی ایران. فصلنامه حفاظت از بافتهای تاریخی. 1(1)، 89-74. https://journal.richt.ir/article-12-41-fa.html

References

Adu-Ampong, E. A. (2019). Historical trajectories of tourism development policies and planning in Ghana, 1957–2017. Tourism Planning and Development. 16(2), 124-141. http://dx.doi.org/10.1080/21568316.2018.1537002

Arumugam, A., Kumar, N.S., Subramaniam, R. (2023). Exploring the factors influencing heritage tourism development: a model development. Sustainability. 15(15), 11986. http://dx.doi.org/10.3390/su151511986

Chen, J. (2024). A Study on Cultural Tourism Development in Historic Districts from the Viewpoint of Social Innovation. World Journal of Social Science Research. 11(3), 116-128. http://dx.doi.org/10.22158/wjssr.v11n3p116

Duxbury, N., Bakas, F. E., Vinagre de Castro, T., Silva, S. (2021). Creative tourism development models towards sustainable and regenerative tourism. Sustainability. 13(1), 2. https://doi.org/10.3390/su13010002

Kyrylov, Y., Hranovska, V., Boiko, V., Kwilinski, A., Boiko, L. (2020). International tourism development in the context of increasing globalization risks: On the example of Ukraine’s integration into the global tourism industry. Journal of Risk and Financial Management. 13(12), 303-321. http://dx.doi.org/10.3390/jrfm13120303

Man, T. T., Bogomolova, Е., S. (2024). Historical and cultural value of tourist objects for the development of internal tourism in the region. Гостиничное дело. 5(5), 294-298. http://dx.doi.org/10.33920/igt-2-2405-04

Matoga, Ł., Pawłowska, A. (2018). Off-the-beaten-track tourism: a new trend in the tourism development in historical European cities, A case study of the city of Krakow, Poland. Current Issues in Tourism. 21(14), 1644-1669. https://doi.org/10.1080/13683500.2016.1212822

Sutianto, S. A., Sidabutar, Y. F., Sinaga, M. I. P. (2023). Development of Historical and Religious Tourism in Spatial Planning Towards the Utilization of Local Wisdom Potentials in Penyengat Island. JMKSP (Jurnal Manajemen, Kepemimpinan, Dan Supervisi Pendidikan). 8(2), 717–733. https://doi.org/10.31851/jmksp.v8i2.11234

Szromek, A. R. (2022). Value Propositions in Heritage Tourism Site Business Models in the Context of Open Innovation Knowledge Transfer. Journal of Open Innovation: Technology, Market and Complexity. 8(3), 161. http://dx.doi.org/10.3390/joitmc8030161

Szromek, A. R., Herman, K., Naramski, M. (2021). Sustainable development of industrial heritage tourism – A case study of the Industrial Monuments Route in Poland. Tourism Management. 83(4), 104252. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2020.104252

Yolal, M. Gursoy, D. Uysal, M. Kim, H. (Lina), Karacaoğlu, S. (2016). Impacts of festivals and events on residents’ well-being. Annals of Tourism Research. 61(4), 1–18. http://dx.doi.org/10.1016/j.annals.2016.07.008