تأثیر قرارگاه رفتاری بر شکل کالبدی و دلبستگی مکان در فضاهای آموزشی دانشگاهی (مطالعۀ موردی: شهر تهران)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد پرفسور حسابی، دانشگاه آزاد اسلامی، تفرش، ایران

2 استادیار گروه معماری، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، هشتگرد، ایران.

3 استادیار گروه معماری، واحد پرفسور حسابی، دانشگاه آزاد اسلامی، تفرش، ایران

4 استادیار گروه معماری و شهرسازی دانشگاه ایوانکی، ایوانکی، ایران

10.22103/jusg.2025.2165

چکیده

مقدمه: شرایط فیزیکی محیط دانشگاه بر وضعیت یادگیری و روانی دانشجویان تأثیر دارد. ایجاد محیط­ هایی که بتواند این نیازها را برآورده کند ضروری است. هدف این پژوهش شناسایی و رتبه­بندی مؤلفه­های مؤثر بر زمینه­سازی نقش ستاد رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه­ها در شهر تهران است.
داده و روش: روش پژوهش ترکیبی از تحلیلی- توصیفی و تحلیل مضمون است؛ به طوری که نقش مؤلفه‌های قرارگاه رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه از طریق ادبیات و سپس مصاحبه نیمه­ساختاریافته با خبرگان شناسایی و بررسی شد.
یافته‌ها: مصاحبه‌ها با سه روش باز و انتخابی کدگذاری شد و در نهایت 29 مقوله و 5 شاخص بر اساس کدگذاری شناسایی شدند. در بخش کمّی، یک مدل ساختاری-تفسیری برای ارائه الگوی زمینه‌ای از نقش قرارگاه رفتاری در اصلاح فرم کالبدی و پیوست مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه با نظر 15 نفر از اساتید و کارشناسان معماری در حوزه فضاهای آموزشی در نظر گرفته شد. پس از آن، موقعیت اجزای شناسایی شده با استفاده از MICMAC بر اساس قدرت نفوذ و وابستگی تعیین گردید.
نتیجه‌گیری: نتایج به دست آمده نشان داد که طراحی فضایی مناسب، محیط اجتماعی مثبت، احساس تعلق و هویت، انعطاف‌پذیری و تأثیرات روانشناختی، به طور هم‌زمان و پویا بر دلبستگی به مکان فضاهای آموزشی تأثیر دارند و می‌توانند تجربه‌های آموزشی و ارتباطات فردی را در محیط‌های دانشگاهی بهبود بخشند. این شاخص‌ها به ارتقای فضای کالبدی، کیفیت فضاهای آموزشی و ایجاد محیط‌های انگیزشی و حمایت­گر کمک می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
دیده­گاه، سید امیرعلی؛ سهرابی، طهمورث. (1402). ارائه مدل مدیریت توسعه فناوری‌های نوظهور مبتنی بر پایدارسازی زنجیره‌های تامین در صنعت کشاورزی. مدیریت توسعه فناوری, 11(4), 134-174
لنگ، جان (1394). آفرینش نظریۀ معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. مترجم: عینی‌فر، علی‌رضا، چاپ هشتم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران،.
مازلو، ابراهام اچ (1367)، انگیزش و شخصیت، ترجمه احمد رضوانی- انتشارات آستان قدس رضوی.
مان‌که، فرانک اچ (1377). رنگ، محیط و واکنش انسان: شناخت رنگ و استفاده از آن در طراحی محیط معماری، مترجم: محمدرضا بقاپور، تهران: دانشگاه تهران.
محمدی، مجید (1389). ضوابط و معیارهای طراحی فضاهای آموزشی،تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور.
مرتضوی، شهرناز (۱۳80). روان‌شناسی محیط، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
مک اندرو، فرانسیس تی (1391)، روان‌شناسی محیط، مترجم: محمودی، غلامرضا، تهران: نشر وانیا.
مک دونالد، جمیز (1388). روزنامه اعتماد، مترجم: حمزه، شماره 1424 صفحه 18.
مینینگ، اوبری (1390). مقدمه ای بر رفتارشناسی، مترجم: عبدالحسین وهاب­زاده، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
Refrences
Barker, R. (1968). Ecological psychology: Concepts and methods for studying the environment of human behavior. Stanford University.
Barker, R.G. (1990). Settings of a professional lifetime. In I. Altman & K. Christensen (Eds.), Environments and behavior studies: Emergence of intellectual traditions (pp. xx-xx). New York: Plenum.
Bechtel, R. (2000). Assumptions, methods and research problems of ecological psychology. In S. Wapner et al. (Eds.), Theoretical perspectives in environment-behavior research (pp. xx-xx). Springer.
Cohen, S. A., & Williamson, G. M. (1991). Stress and infectious disease in humans. Psychological Bulletin, 109(1), 5-24.
Corsini, R. (2002). The Dictionary of Psychology. Routledge.
Evans, G. W., Palsane, M. N., Lepore, S. J., & Martin, J. (1989). Residential density and psychological health: The mediating effects of social support. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 994-999.
Garabino, J. (2012). Some thoughts on school size and its effects on adolescent development. Journal of Youth and Adolescence, 9, 19-31.
Lv, C., Xu, J., Chang, W., Zhi, X., Yang, P., & Wang, X. (2024). Exploring the impact of college graduates’ place attachment on entrepreneurial intention upon returning to hometowns: A study based on the theory of planned behavior. PLOS ONE, 19(3), e0300312.
O’Neill, M. J. (1986). Effects of computer simulated environmental variables on wayfinding accuracy. In J. Wineman, R. Barnes, & C. Zimring (Eds.), Proceedings of the 17th Annual Conference of the Environmental Design Research Association (pp. xx-xx). Atlanta, GA: Environmental Design Research Association.
Sanders, J. L., Hakky, V. M., & Brizzolara, M. M. (1985). Personal space amongst Arabs and Americans. International Journal of Psychology, 20(1), 13-17.
Schoggen, P. (1990). Early days at the Midwest Psychological Field Station. Environments and Behavior, 22(4), 458-467.
Scott, M. M. (2005). A powerful theory and a paradox: Ecological psychology after Barker. Environment and Behavior, 37, 295-329.
Wang, Z., Cheng, H., Li, Z., Gou, F., & Zhai, W. (2024). Can green space exposure enhance the health of rural migrants in Wuhan, China? An exploration of the multidimensional roles of place attachment. Urban Forestry & Urban Greening, 93, 128228.
Wicker, A. (1979). An introduction to ecological psychology. Cambridge University Press.
Wicker, A. (2002). Ecological psychology: Historical contexts, current conceptions, prospective directions. In R. Bechtel & A. Churchman (Eds.), The handbook of environmental psychology (pp. xx-xx). John Wiley & Sons.
Wicker, A. (2005). Perspectives on behavior settings: With illustrations from Alison’s ethnography of Japanese hostess clubs. Environment and Behavior, 37, 295-329.
Zhang, J., Zhang, Z., & Liang, Y. (2024). Exploring the impact of accessibility on place attachment in urban public open spaces: A case study of Jiamusi City, China. Buildings, 14(4), 957.