بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر تحقق شاخص‌های شهر شاد (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر اصفهان)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه گردشگری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22103/jusg.2025.2159

چکیده

مقدمه: یکی از موضوعات مهم و اساسی که به طور مداوم باید در جستجوی آن بود، سطح شادی و نشاط شهروندان در محیط­های شهری است. نیاز به شادی یکی از مسائل و موضوعات اساسی انسان است و فضاهای شهری نقش مهمی در جذابیت یک شهر و شادی شهروندان دارند.
داده و روش: این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش بررسی، از نوع مطالعات توصیفی - تحلیلی و روش جمع­آوری اطلاعات نیز به صورت اسنادی و پیمایشی است. جامعه آماری شامل دو دسته شهروندان ساکن شهر اصفهان و کارشناسان است. حجم نمونه برای شهروندان با استفاده فرمول کوکران 384 نفر و برای کارشناسان 40 نفر تعیین شد. برای انتخاب شهروندان از روش نمونه­گیری خوشه­ای- تصادفی ساده و برای انتخاب کارشناسان از روش نمونه­گیری هدفمند بهره گرفته شد.
یافته‌ها: نتایج حاصل از مدل تحلیل عاملی تأییدی نشان داد از بین شاخص­های بعد اجتماعی، دو عامل (افزایش امید به زندگی، افزایش ارتباط و تعامل بین همسایگان)، از بین شاخص­های بعد اقتصادی دو عامل (بالا رفتن درآمد اقتصادی خانوارها و قیمت زمین و مسکن)، از بین شاخص­های بعد کالبدی، دو عامل (ساماندهی سکونتگاه­های غیررسمی و حاشیه‌نشین و تنوع در مصالح مخصوص نمای ساختمان) و از بین شاخص­های محیط­زیستی، دو عامل (تقویت پیاده مداری و فضاهای بهینه، افزایش پارک­ها و فضاهای سبز شهری با طراحی مناسب) به‌عنوان مهمترین عوامل مؤثر بر تحقق و دستیابی به شهر شاد در سطح شهر اصفهان شناسایی و معرفی شدند. بعلاوه نتایج نشان­دهندۀ آن است که شهر اصفهان از نظر شاخص­های اجتماعی، کالبدی و محیط­زیستیِ شهر شاد، در وضعیت نسبتاً مطلوب و از نظر شاخص اقتصادی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. همچنین بین مناطق 15 گانه شهر اصفهان از حیث برخورداری از شاخص­های شهر شاد تفاوت معناداری وجود دارد. مقایسه میانگین­های به‌دست‌آمده نشان‌ داد بیشترین میانگین مربوط به مناطق شهری 1 و 6 و 5 و کمترین میانگین مربوط به مناطق شهری 14 و 8 و 11 است.
نتیجه‌گیری: با توجه به شناسایی مهمترین عوامل اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و محیط زیستی مؤثر بر تحقق شهر شاد، مدیران شهری می­بایست با به کارگیری نظرات کارشناسان و خبرگان در عرصۀ مدیریتی و تصمیم­گیری، زمینه لازم را برای تحقق شاخص­های شهر شاد فراهم نمایند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
اورکی، پریوش؛ رضایی، محمدرضا؛ مبارکی، محمد؛ اکبریان رونیزی، سعید. (1398). تحلیل فضایی عوامل مؤثر بر شهر شاد از نگاه شهروندان. مطالعه موردی: شهر یزد، فصلنامه شهر پایدار. 2(3)، 39-19.
آنامرادنژاد، رحیم؛ کریم زاده، عبدالمطلب. (1402). تبیین عوامل مؤثر بر خلق شهر شاد با رویکرد معادلات ساختاری (مطالعه موردی: شهر بهبهان). نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 15 (4)، 96-76.
بخارایی، احمد؛ شربتیان، محمدحسن؛ طوافی، پویا. (1394). مطالعۀ جامعه‌شناختی رابطۀ نشاط با سلامت اجتماعی (جوانان 18 تا 30 سال شهرستان ملایر). برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 5 (25)، 37-1. 10.22054/QJSD.2016.3851
پژوهشکده مطالعات توسعه سازمان جهاد دانشگاهی تهران. (1397). پایش شاخص­های ملی محیط کسب‌وکار در راستای سنجش و ارتقای بهره­وری، تحلیل شاخص سرمایه اجتماعی در سال 1396. وزارت امور اقتصاد و دارایی، معاونت امور اقتصادی.
جمینی، داود؛ جمشیدی، علیرضا؛ اسمعیلی، زهرا. (1400). بررسی و تحلیل وضعیت شهر شاد و شناسایی تعیین‌کننده‌های آن در فضاهای کوچک شهری مطالعه موردی: شهر روانسر، نشریه سیاست­گذاری محیط شهری. 1 (4)، 28-15.
جهانی، اسماعیل؛ محمدی، چنور. (1402). تبیین شهر شاد از منظر شهروندانِ شهر اردبیل. برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 14 (54)، 348-317. 10.22054/QJSD.2022.64231.2261
حکمت­نیا، حسن؛ موسوی، میرنجف، رسولی، محمد؛ سعیدپور، شراره. (1400). تحلیل سناریوهای مؤثر بر تحقق­پذیری مؤلفه­های شهر شاد(مطالعه موردی: شهر ارومیه). جغرافیا و توسعه ناحیه­ای. 19(1)، 327-364.. 10.22067/jgrd.2021.50954.0
درسخوان، رسول؛ بایرام زاده، نیما. (1399). ارزیابی سطح نشاط اجتماعی در سکونتگاه‌های غیررسمی(نمونه موردی: محله کشتارگاه ارومیه)، نشریه جغرافیا و مطالعات محیطی. 9 (34)، 118-107.
رئوف، سیدحمید؛ قادری، زهره. (1394). مؤلفه‌های تحقق احساس شادمانی در اسلام. پژوهش­های اجتماعی اسلامی، 21 (107)، 162-133.
زنگی­آبادی، علی؛ میرزایی، سارا. (1399). تبیین عوامل مؤثر بر دستیابی به شهر شاد در کلانشهر شیراز. برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 24 (3)، 102-65. 20.1001.1.16059689.1399.24.3.4.6
سجادیان، ناهید؛ نعمتی، مرتضی؛ دامن باغ، صفیه. (1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر نشاط شهری در اهواز. نشریه راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 9 (28)، 112-79. 10.22108/SRSPI.2020.119936.1464
سماواتی، سحر؛ رنجبر، احسان. (1397). بازشناسی عوامل مؤثر بر شادی در فضاهای عمومی شهری مطالعه موردی: محدوده پیاده­راه مرکز تاریخی تهران. مطالعات شهری، 2 (29)، 18-3. 10.34785/J011.2019.828
سمیعی، جواد؛ معمری، ابراهیم؛ فریدنیا، حکیمه؛ بزی، خدارحم. (1402). بررسی مناطق شهری بر اساس شاخص‌های شهر شاد مطالعه موردی: شهر گرگان. اکولوژی سرزمین، 2 (2)، 122-104. 10.22034/el.2023.386956.1008
شهرداری اصفهان. (1401). آمارنامه شهر اصفهان. اداره آمار و اطلاعات شهرداری اصفهان.
فرحزاد، حبیب‌الله. (1394). نشاط و شادی. تهران: انتشارات طوبای محبت.
فزونی، بهزاد؛ استعلاجی، علیرضا؛ شریعت پناهی، مجید. (1396). نقش عوامل محیطی در توسعه اقتصاد روستایی (مطالعه موردی بخش دیلمان شهرستان سیاهکل). نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، 9 (3)، 49-25.
قوامی زروان، گلریز؛ چاره‌جو، فرزین. (1395). بررسی تأثیر عوامل مؤثر فضاهای مطلوب شهری بر تعاملات اجتماعی، اولین همایش ملی فن‌آوری در مهندسی کاربردی، تهران.
محمدنیا، نجمه. (1398). بررسی مؤلفه‌های شهر شاد و انطباق آن با کلانشهر مشهد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، واحد مشهد.
محمدی دلبند، سئودا؛ ثقفی اصل، آرش؛ ستارزاده، داریوش؛ فرامرزی اصل، مهسا. (1399). ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر میزان شادی شهروندان در فضاهای عمومی شهر تبریز. شهر پایدار، دوره سوم، شماره 3، 124-107. 10.22034/JSC.2020.235573.1260
مهابادی، نجمه سادات؛ مختارزاده، صفورا. (1401). تحلیل و ارزیابی شهر شاد در شهر جدید فولادشهر در راستای پایداری محلات شهری. توسعه پایدار شهری، 3 (6)، 34-19. 10.22034/USD.2022.696823
نصیری، آسیه؛ ابراهیمی، لیلا؛ رمضانی پور، مهرداد؛ بزرگمهر، کیا. (1403). تبیین وضعیت معیارهای شهر شاد در برنامه‌ریزی شهری مطالعه موردی: شهر سلمانشهر. جغرافیا (انجمن جغرافیایی ایران)، 22 (80)، 18-1. 10.22034/IGA.2024.709220
نصیری، آسیه؛ ابراهیمی، لیلا؛ رمضانی­پور، مهرداد و بزرگمهر، کیا. (1402). ارزیابی و اولویت‌بندی مناطق شهری بر اساس شاخص‌های شهر شاد (مطالعه موردی: سلمان­شهر). مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 4 (3)، 50-39. 10.22124/GSCAJ.2023.23789.1215
نوریان، فرشاد؛ قاضی، رضا؛ عبدالله پور، سیدسجاد. (1399). ابعاد و راهبردهای شهر شاد در محله‌های مشهد(مطالعه موردی: طبرسی و محله فارغ‌التحصیلان)، مطالعات شهری. 9(36)، 106-101. 10.34785/J011.2021.919
References
Ballas, D., Dorling, D. (2007). Measuring the impact of major life events upon happiness. International Journal of Epidemiology, 36(6), doi.org/10.1093/ije/dym182
Brdulak A. (2017). Happy cityـ How to Plan and Create the Best Livable Area for the People. Springer Publishers.
Brereton, F., Clinch, J. P., Ferreira, S. (2008). Happiness, geography and the environment. Ecological Economics, 8(65), 386 – 396. doi.org/10.1016/j.ecolecon.2007.07.008
Burger, M., Morrison, PH., Hendriks, M., Hoogerbrugge, M. (2020). Urban-Rural Happiness Differentials across the World. HR 2020, Chapter 4.
Cassarino, M., Shahab, S., Biscaya, S. (2021). Envisioning Happy Places for All: A Systematic Review of the Impact of Transformations in the Urban Environment on the Wellbeing of Vulnerable Groups. Sustainability, 3(13), 80-86.
Castelli, C., Dominicis, L., Dijkstra, L., D'Hombres, B. (2023). What makes cities happy? Factors contributing to life satisfaction in European cities. European Urban and Regional Studies, 30 (4). doi.org/10.1177/09697764231155335
Duncan, G. (2010). Should happiness-maximization be the goal of government? Journal of Happiness Studies, 11, 163–178.
Florida, R. (2008). Who's Your City? How the Creative Economy Is Making Where to Live the Most Important Decision of Your Life. Basic Books.
Helliwell, J. F., Wang, S., Huang, H., Norton, M. (2020). Social Environments for World Happiness. Chapter 2, World Happiness Report 2020.
Helliwell, J. F., Wang, S., Huang, H., Norton, M. (2022). Happiness, Benevolence, and Trust during COVID-19 and Beyond. Chapter 2, World Happiness Report 2022.
Kaushik, V., Jaggi, P. (2011). Predicting happiness in urban males and females through perception of resource adequacy. Studies on Home and Community Science, 5(1), 39-44. 10.1080/09737189.2011.11885327
Khoram, A. (2019). Effective Indicators of Promoting Social Interactions in Urban Public Spaces with a Happy City Approach. Socio-Spatial Studies, 3(7), 49-61..doi.org/ 10.22034/SOC.2019.98883
Kourtit, K., Nijkamp, P., Türk, U., Wahlstrom, M. (2022). City love and place quality assessment of liveable and loveable neighbourhoods in Rotterdam. Land Use Policy, 3(119), 106-109. doi.org/10.1016/j.landusepol.2022.106109
Miščević, N. (2019). Constructing a Happy City-State. In memoriam Heda Festini. Croatian. Journal of Philosophy, 19(57), 583-596. doi.org/10.5840/croatjphil201919334
Veenhoven, R. (2017). World Database of Happiness: Archive of research findings on subjective enjoyment of life, Erasmus University Rotterdam, The Netherlands.
Zhu, H., Liyi, S. h., Yitian, R. (2022). How can smart city shape a happier life? The mechanism for developing a Happiness Driven Smart City. Sustainable Cities and Society, 56(121), 103791. doi.org/10.1016/j.scs.2022.103791