توسعه پایدار رویکردی برای توازن بخشی به ظرفیت‌های نابرابر برای تاب آوری اقلیمی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 پژوهشگر پسادکتری گروه جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22103/jusg.2024.2127

چکیده

مقدمه: تغییر اقلیم باعث افزایش فراوانی و شدت رویدادهای شدید آب و هوایی شده است. بی شک همه کشورها از این پدیده متاثر و متضرر خواهند بود. با این حال، به دلیل موقعیت جغرافیایی، تکیه بر منابع طبیعی حساس به اقلیم و شکاف‌های توسعه به طور کلی، کشورهای در حال توسعه و به طور خاص کشورهای کم درآمد، در معرض بیشترین خطرات اقلیمی قرار دارند؛ جایی که منابع و ظرفیت کمتری برای سازگاری وجود دارد. تاب‌آوری تغییرات اقلیمی و تعیین مهمترین عوامل مؤثر بر آن هدف این پژوهش است.
داده و روش: پژوهش حاضر توصیفی – تحلیلی و نوع آن کاربردی است. برای تحلیل، محتوای نظرات و دیدگاه‌های معتبر و مرجع درباره ی تاب‌آوری در مقابل تغییرات اقلیمی و توسعه پایدار و مؤلفه‌های آن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. عوامل و مولفه‌ها، از روش تاپسیس استفاده شده است.
یافته ها: یافته های مربوط به مطالعات نظری در سه حوزه تاب‌آوری، تغییرات اقلیمی و ارتباط بین این دو موضوع (تاب‌آوری اقلیمی) صورت گرفت. مطالعات بخش نظری نشان داد که تغییرات اقلیمی عمدتاً تحت تاثیر فعالیت‌های انسانی قرار دارد. دیدگاه متعدد اندیشمندان، بیانگر آن است که تأثیر این تغییرات بر مناطق مختلف به نسبت توسعه یافته و کمتر توسعه یافته، متنوع و متفاوت است. همچنین یافته‌های حاصل از مطالعات بخش کارکردی پژوهش در خصوص مؤلفه‌های اصلی تاب‌آوری در پاسخ به تغییرات اقلیمی در ابعاد بوم شناسانه، اجتماعی، کالبدی و نهادی مربوط به توسعه پایدار نشان داد که مهمترین عامل اثرگذار عوامل نهادی و اجتماعی هستند.
نتیجه‌گیری: نتایج کلی پژوهش نشان می‌دهد برای موفقیت، کاهش ریسک بلایا و مدیریت بلایا، استراتژی‌های حفاظت اجتماعی و تاب‌آوری، باید بخشی از یک چارچوب توسعه گسترده‌تر باشد که تدریجا راه را برای توانمندسازی گروه‌های محروم امروزی، با بهبود موقعیت اقتصادی آنان و دسترسی به نیازمندهای بیشتر، هموار می‌کند.

کلیدواژه‌ها


بارزمان، سپیده؛ فرجی، عبدلله؛ شمسی پور، علی اکبر. (۱۴۰۰)، تاب آوری شهری با تأکید بر جنبه­های اقلیمی در شهر ورامین. فصلنامه مسکن و محیط روستا، 40 (174)، 605-619.
قلی نژاد، مبینا؛ احمدپور، احمد؛ حاتمی نژاد، حسین؛ صفرراد، طاهر. (۱۴۰۱). تحلیل و ارتقای تاب‌آوری شهرهای ساحلی در برابر مخاطرات ناشی از تغییر اقلیم (مطالعه موردی: شهر بابلسر). فصلنامه پژوهش­های دانش زمین، 13 (1)، 117-134.
سام آرام، عزت­االله؛ منصوری، سمانه. (1396). تبیین و بررسی مفهوم تاب­آوری اجتماعی و ارزیابی تحلیلی شاخص­های اندازه­گیری آن. فصلنامه برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 8(32)، 111-129.
زیاری، کرامت الله. (1380). توسعه پایدار و مسئولیت برنامه­ریزان شهری در قرن بیست و یکم. مجله ادبیات دانشگاه تهران 48(160)، 371-385.
زهره­وندی، حسن؛ احمدی، نسرین. (1390). تغییر اقلیم مانع توسعه پایدار، همایش ملی علوم محیط زیست و توسعه پایدار. ملایر، ایران، 236-249
صامتی، محمد؛ نجف پور، محمدرضا؛  کسائیان، علی­بخش. (1393). رویکردهای توسعه پایدار در مقابله با تغییرات اقلیمی. همایش تغییر اقلیم و راهی به سوی آینده پایدار، تهران، ایران، 112-127.
ملک نیا، هوشنگ؛ عرب زاده، سمیرا؛ شمس الدینی، نرگس؛ ایرانی، حسنیه. (1392). توسعه پایدار و محیط زیست. دومین همایش ملی توسعه پایدار کشاورزی و محیط­زیست سالم، همدان، ایران، 65-77.
ولیقلی­زاده، علی. (1398). تبیین اثرات اقتصادی تغییرات اقلیمی در حیات جوامع انسانی. فصلنامه ی علمی فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، 19 (67)، 161-198.
Adscheid, T., Schmitt, P. (2019). Mobilising post-political environments: tracing the selective geographies of Swedish sustainable urban development, Urban Research & Practice. DOI: 10.1080/17535069.2019.1589564, 117- 137.
Angelsen, A. (1999) Agricultural expansion and deforestation: modeling the impact of population, market forces and property rights.
Béné, J & et al (2012) Resilience: New Utopia or New Tyranny? Reflection About the Potentials and Limits of the Concept of Resilience in Relation to Vulnerability Reduction Programmes. IDS Working Papers, No. 405 / https:// www.ids.ac.uk/ files/dmfile /Wp405.pdf. 1-62. 
Camagni, R. & Capello, R. (2013). Regional Competitiveness and Territorial Capital: A Conceptual Approach and Empirical Evidence from the European Union. Regional Studies, 47(9), p1383-140.