عوامل موثر بر گرایش به رفتارهای وندالیسم شهری

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای)

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

2 استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ و جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

10.22103/JUSG.2024.2120

چکیده

مقدمه: وندالیسم به‌مثابه یک رفتار مخرب؛ باعث تخریب، آسیب فیزیکی و خسارات مادی به سرمایه عمومی ئ کاهش انتظام اجتماعی می‌شود. بر این اساس، هدف پژوهش، فراتحلیل پژوهش‌های مرتبط با رفتارهای وندالیسم شهری است.
داده و روش: روش پژوهش با توجه به ماهیت پیماشی-کمی؛ از فراتحلیل کمی استفاده‌شده است. در گام اول با جستجوی کلیدواژه اصلی؛ در منابع علمی داخلی؛ 45 مقاله و آثار علمی گردآوری شد که با کنترل و ارزیابی آن, به‌گونه‌ای تعمدی از 45 مقاله(جامعه آماری)؛ 41 سند(به دلیل پیمایشی بودن و کیفیت علمی) در بازه زمانی 1372 الی 1401 به‌عنوان نمونه نهایی باقی ماندند. بعد استخراج متغیرهای مستقل و ضریب همبستگی و حجم نمونه آن‌ها؛ در نرم‌افزار cma2 با آزمون کوهن و فیشر ارزیابی و نتیجه آن تحلیل شد.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که سرمایه فرهنگی (0.281)؛ سرمایه اجتماعی (0.219)، تعلق اجتماعی (0.156)؛ پیوند اجتماعی (0.241)؛ انسجام اجتماعی (0.124) و سرمایه اقتصادی (0.136)؛ اختلاط فرهنگی (0.413)؛ تضاد طبقاتی (0.124)؛و ناهمگونی طبقاتی (0.124)؛ ناکامی اجتماعی (0.154)؛ سرکوب اجتماعی (0.233)؛و نارضایتی اجتماعی (0.293)؛ امید اجتماعی (0.163)؛ تاب‌آوری اجتماعی (0.200)؛کنترل رسمی (0.316) و غیررسمی (0.345)؛ هم‌نشینی افتراقی (0.145) و ارزش خشونت در همسالان (0.177)؛ آنومی اجتماعی – اقتصادی (0.294)؛ بی‌نظمی فیزیکی- اجتماعی (0.395)؛محرومیت نسبی (0.129)؛ خانواده ازهم‌گسیخته (0.381)؛ تبعیض اجتماعی (0.104)؛ و فشار اجتماعی (0.361)؛ منزلت اجتماعی (0.114)؛منزلت شغلی (0.318 )؛ سطح تحصیلات (0.105)؛ تعلقات مذهبی (0.204)؛ فقر فرهنگی (0.160) و سبک زندگی پرخطر (0.314) در گرایش به وندالسیم شهری تأثیر معنی‌داری داشته است
نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که وندالیسم در جامعه ایرانی مطابق نظریه فشار ساختاری، ناشی از ناهمگونی فرهنگی- اجتماعی، نظارت اجتماعی، سطح سرمایه، الگوی مرجع، فشار اجتماعی، بی‌سازمانی اجتماعی و مسائل فرهنگی است. این متغیرها،0.354 از تغییرات رفتارهای وندالیسم را تبیین کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، رحمان؛ ریاحی‌نیا، نصرت. (1395). مطالعه وندالیسم در کتابخانه‌های عمومی کشور با تأکید بر ویژگی‌های جامعه محلی. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، ۲۳ (۳)،380-365.
احمدی، حبیب؛ سهامی، سوسن. (1383). بزهکاری و خرابکاری. فصلنامه تازه‌های روان‌درمانی، سال 5، شماره‌های 17 و 18.
احمدی، حبیب. (1384). جامعه‌شناسی انحرافات، تهران: انتشارات سمت.
احمدی، عزت‌الله؛ عدلی پور، صمد؛ جبار آخوندی، فریباپور. (1397). رفتارهای وندالیستی و ارتباط آن با پایبندی به ارزش‌ها، احساس بی‌هنجاری و میزان استفاده از رسانه‌های نوین (دانشگاه شهید مدنی آذربایجان). پژوهش‌های روان‌شناختی اجتماعی، 29، 94-77.
افشانی، علیرضا؛ جواهرچیان، ندا. (1395). بررسی نقش بیگانگی اجتماعی در وندالیسم در بین دانش آموزان دوره اول و دوم متوسطه شهر یزد. پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، 5(13)، 24-1. ِDoi: 10.22108/ssoss.2016.20952
 اگبرن، نیم کف؛ اگبرن، نیم کف. (1390). زمینه جامعه‌شناسی، ترجمه آریان پور، تهران.
امیری‌نژاد، حسین؛ رمضان علیزاده، کاووس. (1390). بررسی عوامل جامعه‌شناختی مؤثر بر وندالیسم در بین دانش آموزان پسر مقطع راهنمایی ناحیه 4 اهواز، فصلنامه دانش انتظامی خوزستان، 1(1)، 104-86.
بخارایی، احمد؛ شربتیان، محمدحسن. (1394). تحلیل جامعه‌شناختی عوامل اثرگذار بر رفتارهای وندالیستی (مطالعه موردی: در کلان‌شهر مشهد). پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران (پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی)، 4(2)، 48-21.
براتیان، علی. (1386). شناسایی و تعیین برخی عوامل مؤثر بر بروز رفتار وندالیستی در میان دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه شهر ایذه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی شوشتر.
بزی، خدارحم؛ موسی‌زاده، حسین؛ خداداد، مهدی؛ آزاد بخت، جاسم. (1395). بررسی انگیزه‌های مؤثر بر گرایش به وندالیسم در فضاهای عمومی شهری (مطالعه موردی: شهر گرگان). فصلنامه دانش انتظامی گلستان، 7(1)، 21-1.
جلیلی، مهناز. (1372). بررسی عوامل موثر در بزهکاری نوجوانان شهر شیراز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز.
حسینی، محمدرضا؛ نوابخش، مهرداد؛ رحیمی، زهرا. (1398). بررسی جامعه‌شناختی تأثیر سبک زندگی بر پرخاشگری و وندالیسم شهری نوجوانان و جوانان استان لرستان. جامعه‌پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 10(2)، 28-1. Doi: 10.30465/scs.2019.4197
حیدری، اسلام؛ پارسامهر، مهربان. (1390). بررسی عوامل جامعه‌شناختی مؤثر بر وندالیسم (دانش‌آموزان شهرستانی شهر اهواز). جامعه‌شناسی کاربردی، 23(3)، 229-207.
خسروی، هدایت؛ رادفر، مجید؛ صبوری، حیب. (1401). تبیین جامعه شناختی وندالیسم در شهر خرم آباد. مجله جامعه شناسی سیاسی ایران، (19)، 189-189. Doi: 10.30510/psi.2022.279912.1641
دره‌کردی، علی؛ بهروزی، ناصر؛ مکتبی، غلامحسین؛ بشلیده، کیومرث. (1396). پیش‌بینی رفتارهای تخریبی فرزندان از طریق بافت و کارکرد خانواده با میانجیگری نظم جویی شناختی هیجان و نظریه ذهن. پژوهش در نظام‌های آموزشی، (63)، 282-261.
دغاقله، عقیل؛ کلهر، سمیرا. (1389). آسیب‌های شهری در تهـران. تهران: جامعه‌شناسان.
رحیمی پردنجانی، حسن؛ رحیمی پردنجانی، مصطفی؛ رحیمی پردنجانی، مصیب؛ رحیمی پردنجانی، سجاد؛ صالحی، عبدالله. (1393). رابطه هوش اخلاقی و سرمایه فرهنگی با وندالیسم و ارائه راهکار به‌منظور افزایش نظم و امنیت اجتماعی. فصلنامه دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، 2(7)، 84- 61.
رسولی، بهاره؛ خرم‌آبادی، یدالله. (1396). عوامل مرتبط به وندالیسم در نوجوانان و جوانان 10 تا 27 سال استان همدان با تأکید بر ضرورت نقش پلیس و امنیت اجتماعی. فصلنامه دانش انتظامی همدان، 4(12)، 143-115.
رمضانی، ناصر. (1375). بررسی موردی عوامل مؤثر بر پیدایش رفتارهای وندالیستی در میان برخی پسران 8-16 ساله ساکن مناطق حاشیه خطوط راه‌آهن در جنوب شهر تهران. رساله کارشناسی ارشد، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی.
روشنایی، رضا. (1401). تحلیل عوامل مؤثر بر پدیده وندالیسم در فضای شهری. فصلنامه مطالعات جغرافیا، 8(81)، 261-268.
ریتزر، جورج. (1391). نظریه جامعه‌شناختی معاصر: ریشه‌های کلاسیک آن. ترجمه: خلیل میرزایی و علی بقایی سرابی، تهران: جامعه‌شناسان.
ستوده، هدایت‌االله. (1389). آسیب‌شناسی اجتماعی (جامعه‌شناسی انحرافات). تهران: آوای نور.
سو، آلوین. (1392). توسعه و تغییرات اجتماعی. ترجمه حبیب مظاهری، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
سیاهپوش، اسحق؛ حیدرآبادی، ابوالقاسم. (1392). بررسی عوامل اجتماعی در تبیین رفتارهای وندالیسیتی دانش موزان دوره متوسطه شهر اندیمشک. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 3(9)، 46- 23.
عادلی‌راد، عبدالله. (1387). بررسی تطبیقی عوامل اجتماعی مرتبط با وندالیسم در بین دانش‌آموزان پسر شهرهای شیراز و بوشهر. رساله کارشناسی ارشد، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز.
عباسی، الهام. (1392). بررسی عوامل مؤثر بر وندالیسم در بین دانش آموزان مقطع متوسطه ناحیه یک آموزش و پروش شهرستان خرم‌آباد. فصلنامه دانش انتظامی لرستان، (1).
عشایری، طاها. (1399). تحلیل جامعه‌شناختی اعتراضات آبان ماه 1398. تهران: مرکز تحقیقات صداوسیما.
عشایری، طاها؛نامیان، فاطمه. (1398). هشت پرسش جامعه‌شناختی جامعه ایرانی. تهران: نشر جامعه‌شناسان.
علمی، محمود؛ خوشرو، رسول. (1391). بررسی رابطه سرمایه‌ِ اجتماعی گرایش به رفتارهای وندالیستی در بین دانش‌آموزان متوسطه شهرستان اشنویه. مطالعات علوم اجتماعی ایران، 9(35)، 106-89.
علیوردی‌نیا، اکبر؛ شارع‌پور، محمود؛ رحمانی، سحر. (1392). بررسی عوامل مؤثر بر وندالیسم دانشجویان از دیدگاه نظریه فشار عمومی اگنیو. فصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 2(3)، 77-53.
فتحی، سروش؛ محمدی، حامد. (1390). شهرنشینی، بیگانگی اجتماعی و رفتارهای وندالیستی جوانان. فصلنامه پژوهش اجتماعی، (13)، 171-158.
کرد کریمی، امیر؛ روشنایی، علی. (1395). مطالعه گونه‌شناسی و شیوع‌شناسی رفتارهای وندالیستی (موردمطالعه: دانش‌آموزان دوره متوسطه ناحیه یک همدان). دو فصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 5(9)، 74-53. 10.22084/csr.2016.1807Doi:
کریمی منجرموئی، یزدان و فرهمند، مهناز. (1395). وندالیسم و جوانان (مطالعه موردی جوانان ۱۵-۲۰ ساله شهر لردگان)، مطالعات توسعه اجتماعی –فرهنگی، ۵ (۲)، ص 206-187.
کوزر، لوئیس و روزنبرگ، برنارد. (1393). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی. ترجمه: فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
گلچین، مسعود و حیدری، علی. (1393). بررسی جامعه‌شناختی رفتارهای تخریبی وندالیسم و رابطه آن با سرمایه اجتماعی در خانواده و مدرسه در دبیرستان‌های پسرانه شهر نورآباد لرستان. فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی شوشتر، 8(2)، 110-75.
الله‌یاری، طلعت؛ حسینی، نامدار. (1393). ارتباط عملکرد خانواده با رفتارهای وندالیستی دانش‌آموزان در شهر جوانرود استان کرمانشاه. فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی-فرهنگی، 3(1)، 67-53.
لوئیس، اسکار. (1353). فرهنگ فقر. ترجمه: مهدی ثریا، نامه علوم اجتماعی، د1(4)، 25-7.
مارکس، کارل؛ فریدریش انگلس (1359). مانیفست حزب کمونیست. ترجمه: هرمزان محمدپور، تهران: شرکت سهامی خاص.
مازلو، آبراهام. (1367). انگیزش و شخصیت. ترجمه: احمد رسولی، مشهد: آستان قدس رضوی.
محسنی تبریزی، علیرضا. (1383). وندالیسم. تهران: انتشارات آن.
محمدی بلبلان آبادی، اسعد. (1384). سنجش میزان وندالیسم در بررسی عوامل فردی و اجتماعی مرتبط با آن در بین دانش‌آموزان مقطع متوسطه، ناحیه یک شهر سنندج در سال تحصیلی 84 83. رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
مطلق، معصومه و ندری، ساجده. (1392). بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر گرایش دانش آموزان پسر به وندالیسم در محیط مدارس. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 14(10)،
ملکی، عزیزاله؛ دستور، علی. (1393). بررسی علل و عوامل مؤثر بر وندالیسم در بین جوانان بین 18 تا 30 ساله (موردمطالعه: شهر بندرعباس). فصلنامه دانش انتظامی هرمزگان، 5(13)، 20-1.
موسوی، سیدیعقوب؛ شیری پور، مهدی؛ رفیع، ابوالفضل؛ موسوی، سیدرفیع. (1393). بررسی عوامل وندالیسم در فضاهای عمومی شهری: نمونه موردی منطقه ده شهر تبریز. ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، مشهد.
میرفردی، اصغر؛ احمدی، سیروس؛ نیکخواه، زهرا. (1391). عوامل مؤثر گرایش به وندالیسم در بین دانش آموزان دبیرستانی شهر یاسوج. فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، 23(47)،
نادری، آرزو. (1389). مطالعه علل رفتارهای وندالیستی در شهر همدان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، پژوهش اجتماعی، دانشگاه بوعلی همدان.
نبوی، سید عبدالحسین؛ سالمیان، سهام و حبیبیان، بهار. (1390). عوامل مؤثر بر رفتار وندالیستی در میان دانش آموزان مقطع متوسطه شهرستان اهواز (مطالعه موردی: منطقه کوت عبدالله). فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی، 1(3)،
نبوی، سید عبدالحسین؛ ملتفت، حسین؛ رحیم براتیان، علی. (1389). بررسی عوامل مؤثر در بروز رفتارهای وندالیستی در میان دانش‌آموزان مقطع متوسطه شهرستان ایذه. جامعه‌شناسی کاربردی، 22(3)، 100-83.
نقدی، اسدالله. (1386). حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی. همدان: انتشارات فن‌آوران.
نواح، عبدالرضا؛ کوپایی، محمدباقر. (1391). عوامل اجتماعی و شخصیتی مؤثر بر گرایش به وندالیسم در بین دانش‌آموزان دبیرستانی شهر اهواز. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 4(2)،
نیازی، محسن؛ حسینی‌زاده، سید سعید؛ آقابزرگی زاده، شیوا؛ سخایی، ایوب. (1398). فراتحلیل عوامل مؤثر بر وندالیسم در ایران. مطالعات امنیت اجتماعی، (61)، 107-75.
نیک‌اختر، علی. (1378). بررسی عوامل اقتصادی اجتماعی موثر بر خرابکاری بعنوان نوعی رفتار بزهکارانه در بین دانش‌آموزان دبیرستانهای شیراز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز.
وثوقی، منصور؛ ساری، محسن. (1392). گونه‌های مختلف بیگانگی اجتماعی جوانان. مجله توسعه اجتماعی ایران، (5)، 106- 90.
Carson, C. (2007). Using agnew's general strain theory to explain the relationship between early victimization and deviant behavior. University of South Florida, USA.
Fass. D. A., . Larkin, R (1986). Beyond revolution; a new thery of social moements, South Hadley. MA: Berginand Garyey.
Featherstone, R., Mathieu D. (2003). Anomie and Strain: Context and Consequences of Merton's Two Theories. Sociological Inquiry, 73 (4):471-89.
Feuer, L.S. (1973). The conflict of generations, the character & significance of student Movements. New York: Basic books.
Flacks, R. (1971). Social & Cultural meaning of student revolt: Some informal comparative observations. Social Problems, (17), 340-357.
Garth Esau, V. (2007). The influence of Vandalism in Schools on Learners Academic Performance, Magister Educations in The Faculty of Education at The Nelson Mandela Metropolitan University. Supervisor: A. J. Grayling.
Gurr, Ted Robert(1973). The revolution chang nextus”. Comparative Politics, (5),364-382.
Heydari,  A., Teymoori, A., Fardzadeh, E., Mohamadi, H., B. (2014). Influential factors on ethnocentrism: The effect of socioeconomic status, anomie, and authoritarianism. Social science information.
Heydari,  A., Teymoori, A.,  Nasiri, H. (2013). Development of suicidality within socioeconomic context: Mediation effect of parental control and anomie. 68(1),
Heydari,  A., Teymoori, A.,  Nasiri, H., Ebad Fardzadeh, H. (2012). Relationship between socioeconomic status, anomie, and authoritarianism. Journal of social science and humanities; EBangi, 7(1), 176-188.
Lee, R. & Cohen, W. (2008). Examining strain in a school context. Youth Violence and Juvenile Justice, 6(2), 115-135.
Siegel Larry J. (2010). Criminology (Theories, Patterns, and Typologies). Tenth Edition, USA: Wadsworth.
Varela, B. A. Daniel (1980). A Social E Ecological Analysis of Vandalism. The University of Texas at El Paso Master of Arts.